قواعد فعل معتل ناقص
بر گرفته از وبلاگ خوب آموزشی قواعد عربی دوره ی دبیرستان-آقای عطائی
فعل معتل ناقص
فعل معتل ناقص : فعلی که سومین حرف اصلیش حرف علّه باشد .
انواع فعل معتل ناقص : 1- ناقص واوی 2- ناقص یائی
اعلال در ناقص :
1- در فعل های ماضی ناقص بر وزن ‹‹ فَعَلَ ›› در صیغه ی اول آن ‹ للغائب › حرف عله به الف تبدیل می شود
‹ حرف عله متحرک ماقبل مفتوح تبدیل به الف می شود ( اعلال به قلب )
مانند : دَعَوَ می شود: دَعَا هَدَیَ می شود: هَدَی
و در سه صیغه ی ‹‹ لِلغائِبِینَ ، لِلغائِبَه ، لِلغائِبَتَینِ ›› حرف عله حذف می شود
مانند : دَعَوُوا می شود: دَعَوا دَعَوَتْ می شود: دَعَتْ دَعَوَتا می شود: دَعَتا
در فعل ماضی ناقص بر وزن ‹‹ فَعِلَ ›› فقط در صیغه‹‹ لِلغائِبِینَ ›› حرف عله حذف می شود .
مانند : رَضِیَ می شود: رَضِوُوا می شود: رَضُوا خَشِیَ می شود: خَشِوُوا می شود: خَشُوا
2- در فعل های مضارع ناقص بر وزن ‹‹ یَفْعُلُ ، یَفعِلُ ›› درصیغه های بدون ضمیر بارز حرکت ضمه حذف می شود .
مانند : یَدعُوُ می شود: یَدْعُو تَدْعُوُ می شود: تَدْعُو اَدْعُوُ می شود: اَدْعُو نَدْعُوُ می شود: نَدْعُو
یَرْمِیُ می شود: یَرْمِی
در فعل های مضارع ناقص بر وزن ‹‹ یَفعَلُ ›› درصیغه های بدون ضمیر بارز ( 14، 1،4،7،13 ) حرف عله به
الف تبدیل می شود ( اعلال به قلب ) یَخْشَیُ می شود: یَخْشَی اَنْ یَخْشَی
در فعل های مضارع ناقص صیغه های ‹‹ لِلغائِبِینَ ، لِلمُخاطَبِینَ ، لِلمُخاطَبَه ›› حرف عله حذف می شود .
مانند : یَدْعُو می شود: یَدْعُوُون می شود: یَدْعُونَ تَدْعُوُونَ می شود: تَدْعُون َ تَدعُوِینَ می شود: تَدعِینَ
3 - در امر و مضارع مجزوم فعل های ناقص در صیغه های‹‹ بدون ضمیر بارز ›› حرف عله حذف می شود
مانند : تَدْعُو می شود: امر مخاطب می شود: اُدْعُ یَهْدِی می شود: لَمْ یَهْدِ نَنْسَی می شود: لَمْ نَنْسَ
در فعل های ناقص ثلاثی مزید :
4 – در ماضی در اولین صیغه اعلال به قلب و در صیغه های‹‹ لِلغائِبِینَ ، لِلغائِبَه ، لِلغائِبَتَینِ ›› اعلال به حذف صورت
می گیرد . اَلْقَیَ می شود: اَلْقَی اَلْقَیَتْ می شود: اَلْقَتْ اَلْقَیَتا می شود: اَلْقَتا
5- در مضارع صیغه های‹‹ لِِلغائِبِینَ ، لِلمُخاطَبِینَ ، لِلمُخاطَبَه ›› حرف عله حذف می شود .
یُلقِیُونَ می شود: یُلْقُونَ تُلقِیُونَ می شود: تُلقُونَ تُلقِیِینَ می شود: تُلقِینَ
6- در مصدر بابهای ‹‹ اِفعال ، اِفتِعال ، اِنفِعال ، اِستِفعال ›› حرف عله به همزه تبدیل می شود
مانند : اِمضای می شود: اِمضاء اِختِفای می شود: اِختِفاء اِنحِنای می شود: اِنحِناء اِستِدعاو می شود: اِستِدعاء
درمصدر بابهای ‹‹ تَفاعُل و تَفَعُّل ›› ضمه ی حرف ماقبل آخر ، به کسره تبدیل می شود .
مانند : تَرَقُّی می شود: تَرَقِّی تَلاقُی می شود: تَلاقِی
در مصدر باب ‹‹ تَفعِیل ›› حرف عله حذف وبه آخر مصدر ‹‹ ه ›› اضافه می شود .
مانند : تَزْکِیو می شود: تَزکِیَه
در مصدر باب مفاعله حرف عله به الف تبدیل می شود
مانند : مُجازَیَه می شود: مُجازاه
ثلاثی مزید باب اِفعَال از ‹‹ م ض ی ›› ماضی مضارع امر مصدر
اَمْضَی یُمضِی اَمْضِ اِمضاء
ثلاثی مزید باب اِسْتِفعَال از ‹‹ ع ف و ›› ماضی مضارع امر مصدر
اِسْتَعفَی یَسْتَعفِی اِستَعفِ اِسْتِعفاء
نمونه ای از صرف فعل ناقص واوی وزن فَعَلَ – یَفْعُلُ دَعَا – یَدعُو
ماضی مضارع امر
------------ -------------- --------------
دَعَا دَعَتْ یَدْعُو تَدعُو
دَعَوا دَعَتا یَدعُوانِ تَدعُوانِ
دَعَوا دَعَونَ یَدعُونَ یَدعُونَ
------------ -------------- --------------
دَعَوتَ دَعَوت ِ تَدعُو تَدعِینَ اُدْعُ اُدعِی
دَعَوتُما دَعَوتُما تَدعُوانِ تَدعُوانِ اُدْعُوا اُدعُوا
دَعَوتُم دَعَوتُنَّ تَدعُونَ تَدعُونَ اُدعُوا اُدعُونَ
----------- -------------- --------------
دَعَوتُ دَعَونا اَدعُو نَدعُو
نمونه ای از صرف فعل ناقص یائی وزن فَعَلَ – یَفْعِلُ هَدَی – یَهْدِی
ماضی مضارع امر
------------ -------------- --------------
هَدَی هَدَتْ یَهدِی تَهدِی
هَدَیا هَدَتا یَهدِیانِ تَهدِیانِ
هَدَوا هَدَینَ یَهدُونَ یَهدِینَ
------------ -------------- --------------
هَدَیتَ هَدَیتِ تَهدِی تَهدِینَ اِهدِ اِهدِی
هَدَیتُما هَدَیتُما تَهدِیانِ تَهدِیانِ اِهدِیا اِهدِیا
هَدَیتُم هَدَیتُنَّ تَهدُونَ تَهدِینَ اِهدُوا اِهدِینَ
----------- -------------- --------------
هَدَیتُ هَدَیْنا اَهدِی نَهدِی
این وبلاگ به منظوراستفاده همکاران ودانش آموزان گرامی ایجاد شده امیدواریم با نظرات سازنده در هر چه پربارتر کردن آن مارا یاری کنید. باتشکر شیر محمدی